28 stycznia w Mist Bookstore (薄霧書店) odbyła się światowa premiera książki Future Fragments — publikacji będącej rezultatem rocznego programu badawczego Future Fragments. Program funkcjonuje jako think tank poświęcony relacjom między technologią a sztuką, sztucznej inteligencji oraz współczesnym praktykom artystycznym. Realizowany jest w formie wykładów, spotkań oraz seminarium akademickiego, tworząc przestrzeń do interdyscyplinarnej refleksji i eksperymentu.

Spotkanie zgromadziło publiczność zainteresowaną przecięciem świata sztuki, nowych technologii i krytycznej teorii. Rozmowie towarzyszyła dyskusja wokół procesów twórczych, roli AI w praktykach artystycznych oraz przyszłości współpracy między artystami a systemami technologicznymi.

Wydarzenie zostało zrealizowane dzięki wsparciu Instytut Adama Mickiewicza w ramach programu Networks.

@future_fragments_project
@mistbook
Ray JH Chang (張睿紘)
@mickiewicz_institute

Tegoroczną edycję Future Fragments zamykamy publikacją I'll Be Your Mirror — refleksyjnym eseistycznym studium o technologii jako współczesnym zwierciadle. Książka, inspirowana słowami Lou Reeda, bada, w jaki sposób technologia nie tyle uwodzi, co odsłania; jak obrazy tworzone przez kamery, algorytmy i systemy sztucznej inteligencji stają się nową formą patrzenia, działającą niezależnie od ludzkiego oka.

To opowieść o przeobrażającej się ekonomii wizualności — od technicznych obrazów Flussera, przez operacyjne obrazy Farockiego, po metaboliczne systemy opisane przez Kate Crawford. W świecie, w którym widzenie przenosi się z człowieka na maszyny, technologia staje się lustrem ujawniającym to, kim jesteśmy: nasze pragnienia, lęki, ślepe punkty.

I'll Be Your Mirror to także refleksja o relacyjnej naturze sztucznej inteligencji, o ontologii rzeczy, o cieniu, jaki rozwój technologiczny rzuca na kwestie władzy, nadzoru i mimetycznej rywalizacji. Książka składa fragmenty współczesnej myśli w jeden obraz — lustro, które nie ma duszy, a jednak pomaga nam zobaczyć siebie na nowo.

→POBIERZ PDF I'll Be Your Mirror TUTAJ

Publikacja Future Fragments Frame zawiera streszczenia wykładów zaprezentowanych w ramach programu Future Fragments w roku 2025. Teksty wydestylował i skondensował Michał Wisniewski.

→POBIERZ PDF Future Fragments Frame TUTAJ

„Obraz poza okiem. Refleksje nad rozwojem obrazu w erze technologii” to esej filmowy autorstwa Marcina Nowickiego.

Film jest refleksją nad współczesnymi przemianami obrazu w epoce sztucznej inteligencji i technologii cyfrowych. Autor stawia pytania o to, czym staje się wizualność w świecie algorytmów, modeli generatywnych i systemów uczących się. Czy obraz nadal należy do ludzkiego oka, czy też coraz częściej powstaje poza nim.

To opowieść o przesunięciu perspektywy: od obrazu jako zapisu rzeczywistości ku obrazowi jako procesowi, relacji i zdarzeniu technologicznemu. Film łączy analizę, osobistą refleksję i eksperymentalną formę, badając granice percepcji oraz rolę twórcy w świecie współtworzonym przez inteligencję nieludzką.

„Obraz poza okiem” to próba uchwycenia momentu przejścia — czasu, w którym redefiniujemy zarówno samo pojęcie obrazu, jak i nasze miejsce wobec technologii, która coraz aktywniej uczestniczy w jego powstawaniu.

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Wyobraź sobie przewijanie swojego feedu: viralowy taniec, mem polityczny, zdjęcie z protestu, fotografia śniadania. Te fragmenty nie istnieją w oderwaniu. Razem tworzą błonę — żywy organizm, który nieustannie współtworzymy, przetwarzamy i przekształcamy.

W tym wykładzie Roosje Klap bada krajobraz cyfrowy jako przestrzeń sympoiesis — pojęcia zaczerpniętego od Donny Haraway, oznaczającego „tworzenie z innymi”. Podczas gdy tradycyjny kanon artystyczny celebrował jednostkowego geniusza (autopoiesis, czyli samostwarzanie), współczesna kultura cyfrowa podkreśla współtworzenie, decentralizację i zbiorowe autorstwo.

Odwołując się do swojej praktyki projektantki, badaczki i dyrektorki Noorderlicht, Klap zastanawia się, w jaki sposób kultura open-source, „anarchiwizacja” oraz sprawczość nieludzkich aktorów, takich jak sztuczna inteligencja, przekształcają nasze rozumienie autorstwa i własności. Projekty takie jak LAWKI służą jako studia przypadku tej przemiany — pokazując, jak ludzie, maszyny i wymazane wiedze spotykają się, by tworzyć nowe, wspólne narracje.

Wykład porusza kluczowe pytania:
– W jaki sposób nieludzcy uczestnicy wpływają na procesy twórcze?
– Co oznacza autorstwo w epoce nieskończonego remiksu?
– Czy spowolnienie cyfrowego strumienia może pomóc nam oprzeć się logice prędkości i zysku narzucanej przez Big Tech?

Klap postuluje przesunięcie od „move fast and break things” ku „slow down and heal things.” Poprzez przyjęcie radykalnej różnorodności możemy odkryć wspólny świat oparty nie na jednej prawdzie, lecz na wielu, splątanych współudziałach.

Roosje Klap to badaczka i artystka multimedialna, która bada eksperymentalne granice projektowania poprzez współpracę z artystami, kuratorami, architektami, projektantami i pisarzami. Wraz ze swoim kolektywem ARK (Atelier Roosje Klap) stosuje hybrydową metodę wymiany wiedzy i tworzenia prac, które odzwierciedlają artystyczne ambicje grupy — dążenie do tego, by nowoczesne technologie stały się otwartymi, inkluzywnymi i sprawiedliwymi przestrzeniami uczestnictwa.

OD 1 maja 2024 roku Roosje Klap dyrektorką Noorderlicht — platformy poświęconej fotografii i mediom opartym na obrazie. Noorderlicht działa na styku eksperymentu artystycznego i społecznej wrażliwości, podejmując tematy takie jak relacja między człowiekiem a naturą czy podział władzy i ekonomii. Początkowo skoncentrowana na fotografii, instytucja poszerzyła swoje pole działania o wszystkie media oparte na obrazie. Noorderlicht prowadzi program edukacyjny, wydawnictwo oraz własne laboratorium druku certyfikowane przez Canson.

Roosje jest również oddaną pedagożką i mentorką. Specjalizując się w projektowaniu, sztuce mediów i humanistyce cyfrowej, Klap tworzyła programy nauczania i prowadziła warsztaty dla akademii sztuk pięknych i uniwersytetów na całym świecie. Jej wiedza, zaangażowanie i pasja do kreatywności przyczyniają się do budowania równych, opartych na współpracy relacji w środowiskach, w których działa.

Letters & Spirit to książka badawczo-artystyczna analizująca, jak typografia przekształca się w epoce interfejsów, algorytmów i sztucznej inteligencji.

Publikacja czerpie inspirację koncepcyjną z Nowej typografii Jana Tschicholda. Niemal sto lat po jej wydaniu projekt proponuje ponowną refleksję nad tym, czym dziś mogłaby być „nowa typografia”. Jeśli Tschichold odpowiadał na przemysłową nowoczesność lat 20., Letters & Spirit odpowiada na kapitalizm platformowy, systemy algorytmiczne i generatywną AI. Pytanie powraca z nową intensywnością: w jaki sposób forma powinna reagować na swój moment technologiczny?

Książka wychodzi od prostego założenia: co dzieje się ze znaczeniem, gdy decyzje projektowe są coraz częściej delegowane systemom? Jeśli każda forma jest decyzją, a każda decyzja jest formą władzy, typografia przestaje być jedynie układem wizualnym, staje się polem politycznym, poznawczym i etycznym.

Poruszając się między esejem, studium przypadku i eksperymentem wizualnym, publikacja łączy badania teoretyczne z eksploracją typograficzną, traktując stronę jednocześnie jako argument i interfejs. Litery nie są neutralnymi nośnikami treści, są aktywnymi elementami szerszego kulturowego metabolizmu.

Wykraczając poza pierwotną koncepcję, Letters & Spirit zawiera zaproszone kontrybucje projektantów i myślicieli reflektujących nad swoją relacją ze współczesnymi narzędziami oraz estetyką post-AI. Integruje również odniesienia archiwalne i notatki badawcze, czyniąc proces myślenia widocznym zamiast ukrytego.

Na poziomie formalnym książka eksperymentuje ze strukturą, hierarchią i czasem czytania, podważając odziedziczone konwencje układu i autorstwa. Typografia nie pełni tu roli ilustracji –jest metodą.

Rozwijany poprzez międzynarodowe wykłady, warsztaty i wizyty badawcze, projekt funkcjonuje zarówno jako publikacja, jak i platforma dialogu. Nie powraca nostalgicznie do modernizmu ani nie przyjmuje bezkrytycznie przyspieszenia technologicznego. Proponuje natomiast współczesne odczytanie odpowiedzialności typograficznej w epoce zautomatyzowanej produkcji formy.

Projekt Letters and Spirit. New Typography zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej.

Działania Future Fragments w 2025 roku podusmowaliśmy interdyscyplinarnym seminarium, które odbyło się na Uniwersytecie SWPS w Warszawie.

Osoby uczestniczące: Krzysztof Pijarski, Kuba Depczyński, Kuba Kulesza, Natalia Korczakowska, Jan Sowa, Katarzyna Nestorowicz, Andrzej Marzec oraz Natalia Juchniewicz.

Future Fragments to inicjatywa, która bada wpływ technologii na naszą przyszłość, w tym na to, jak rozumiemy inteligencję. Dziś nie jest już rozumiana jako stała cecha jednostek, lecz jako zjawisko powstające w relacjach i rozwijające się w interakcjach między organizmami, systemami i środowiskiem. Technologia z kolei nie jest przeciwstawiana naturze, ale stanowi kolejną warstwę globalnego ekosystemu, w którym żyjemy. Z biegiem czasu, wraz z rozwojem inteligencji i technologii – zarówno w ludzkiej, jak i nieludzkiej postaci – nasze rozumienie ich roli i wpływu na siebie nawzajem musi się zmieniać. Future Fragments to dynamiczna, zdecentralizowana platforma, tworząca przestrzeń do spotkania głosów, idei i osób z różnych dziedzin, które współtworzą dyskurs o inteligencji i technologii. Wykłady, dyskusje, warsztaty, prezentacje i publikacje w ramach Future Fragments skierowane są do wszystkich zainteresowanych zmieniającą się współczesnością i nadchodzącą przyszłością – badaczy, twórców, praktyków i osób pragnących lepiej zrozumieć, co dzieje się na styku technologii i kultury.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu własnego Centrum Rozwoju Przemysłów Kreatywnych: Rozwój Sektorów Kreatywnych. @crpkpl

Julia van Mourik prezentuje aktualny program The One Minutes – międzynarodowej sieci eksperymentalnych filmów wideo tworzonych przez artystów i instytucje sztuki z wielu krajów. Pokazuje też najnowsze serie.
The One Minutes wykorzystuje wideo, by tworzyć przestrzenie wymiany – miejsce swobodnej wypowiedzi, wyobraźni i współdziałania w naszym różnorodnym, ale połączonym świecie.
Jak sztuka funkcjonuje, gdy powstaje w duchu kolektywnej inteligencji?

Seria The One Minutes stanowi kolektywny zapis – niezależne, krótkie filmy, które razem tworzą wspólną opowieść, niczym wizualna składanka.
Program „Głosy, które należy usłyszeć” skupia się na współpracy, by więcej osób mogło przedstawić własną perspektywę. Dzięki otwartości i prostym zasadom udziału, The One Minutes sprzyja powstawaniu nowych idei i praktyk, które można wprowadzać w pracy kuratorskiej i przy wyborze filmów.

Julia van Mourik – kuratorka i redaktorka z Amsterdamu. Jest dyrektorką The One Minutes Foundation oraz prowadzi Lost & Found – eklektyczne spotkania łączące sztuki wizualne, wideo, performans, sztukę outsiderów i amatorów, muzykę, literaturę, design, naukę i wiele innych dziedzin.
W swojej pracy traktuje proces twórczy jako model kuratorski. W Lost & Found bada, jak ożywiać przestrzeń: jak tworzyć więzi między ludźmi, kulturami i dyscyplinami? Jak sprawić, by kolektywne doświadczenia artystyczne stały się czymś bliskim i osobistym? W The One Minutes rozwija te idee poprzez wspólne autorstwo.

Julia od lat działa w środowiskach twórczych – zaczynała w latach 80., zakładając własną gazetę de Vrijdagkrant. Była w redakcjach Re-Magazine (prezentowanego m.in. w Stedelijk Museum Amsterdam, Air de Paris i Walker Art Center w Minneapolis), Forum Magazine WEEKEND Agenda 2002 (nagroda Rotterdam Design Prize 2001) i współtworzyła początki wydawnictwa Top Publishers, które wydawało m.in. BUTT, Fantastic Man i The Gentlewoman.
Studiowała Publicity & Culture w Amsterdamie w latach 90. i odbyła rezydencje artystyczne w Raid Projects Gallery w Los Angeles oraz Townhouse Gallery w Kairze.

Rozwinięty w ramach programu Future Fragments, projekt Social Tablecloths bada, w jaki sposób przyszłość może trwać jedynie dzięki wspólnemu doświadczeniu i wzajemnej trosce. Projekt zakłada, że praktyka artystyczna może stać się metodą uczenia się — sposobem na ćwiczenie i wzmacnianie relacji społecznych poprzez działania materialne.

Każdy warsztat staje się mikrokosmosem wspólnoty: uczestnicy przynoszą znalezione lub odrzucone przedmioty, odciskają ich ślady na tkaninie i wymieniają się historiami. W ten sposób tworzą wspólny obiekt ucieleśniający wartości współpracy, wzajemności i uważności. Obrus staje się zarazem powierzchnią użytkową i symboliczną — miejscem, w którym spotykają się gest tworzenia i gest troski.

W tym sensie Social Tablecloths to nie tylko studium zrównoważonych materiałów, ale także zrównoważonych relacji. Projekt wyobraża przyszłość jako coś współtworzonego — tkaninę utkaną z obecności, wspólnego uczenia się i performatywnej pamięci.

W ramach cyklu Future Fragments prezentujemy najnowszy projekt Mishy de Riddera, który fotografuje moment odradzania się wiosny na zrewildowanym obszarze sztucznego lasu w Holandii. To miejsce jest szczególne – stworzony przez człowieka ekosystem, w którym natura odzyskuje autonomię. Ziemia, drzewa, światło i woda powoli przejmują inicjatywę, rekonfigurując pejzaż zgodnie z własnymi, nieprzewidywalnymi regułami.

De Ridder używa fotografii nie jako medium estetycznej kontemplacji, lecz jako narzędzia analitycznego – sposobu, by uchwycić proces, którego gołym okiem nie da się w pełni dostrzec. Jego zdjęcia nie dokumentują „przyrody”, lecz proces obliczeniowy natury: subtelne zmiany koloru, gęstości, faktury, światła. Każda fotografia jest próbą zapisu ruchu, który odbywa się w czasie – biologicznego algorytmu regeneracji.

W tym sensie seria ta staje się nie tylko hołdem dla odradzającej się różnorodności, ale również formą obserwacji generatywnego systemu, jakim jest natura sama w sobie. To właśnie ona – nie człowiek, nie maszyna – staje się prawdziwym generatorem obrazu. De Ridder jedynie towarzyszy jej w działaniu, dostrajając się do rytmu, w którym światło i materię można czytać jak złożony kod.

Fotografia u de Riddera pełni więc rolę interfejsu pomiędzy światem organicznym a technologicznym. Każde zdjęcie to moment spotkania dwóch form inteligencji: biologicznej i maszynowej. Z jednej strony – natura, która sama siebie przelicza, adaptuje, reaguje; z drugiej – aparat fotograficzny, narzędzie oparte na czujnikach, przetwarzaniu, precyzyjnej rejestracji. To spotkanie nie jest hierarchiczne: technologia nie dominuje natury, lecz uczestniczy w jej logice, wrażliwie ją odczytuje.

De Ridder fotografuje w sposób niemal naukowy – metodyczny, systematyczny, ale jednocześnie pełen czułości. Jego obrazy są dowodem, że natura nie jest statycznym obiektem kontemplacji, lecz dynamicznym bytem zdolnym do samoprzekształcenia. W tym sensie fotografia staje się formą współpracy: człowiek nie narzuca, lecz uczy się patrzeć razem z aparatem i z naturą.

generativebynature.mishaderidder.com

Blaise Agüera y Arcas w swoim wykładzie What is Intelligence? (The Long Now Foundation, 2025) podkreśla, że procesy biologiczne i technologiczne mogą być rozumiane jako różne formy obliczeń – systemy, które przetwarzają informacje, adaptują się i generują nowe stany. W tym ujęciu natura i technologia nie są przeciwieństwami, lecz współistniejącymi przejawami inteligencji rozproszonej w świecie.</small>

W ramach cyklu Future Fragments Patricia Reed prezentuje wykład AI and Alterity as Edge Detection. Bada w nim sztuczną inteligencję jako instrument, model i agenta—od starożytnych mitów o Talosie, poprzez wczesne systemy pokroju ELIZY, aż po współczesne imaginaria kulturowe i polityczne zmagania kształtujące dzisiejsze technologie. Reed analizuje, w jaki sposób modele wpływają na nasze rozumienie pojęcia „człowieka”, jak poprzez AI może wyłaniać się obce, nieludzkie rozumowanie, oraz jak myśl obliczeniowa rzuca wyzwanie tradycyjnym epistemologiom. To poruszająca refleksja nad technologią, wyobraźnią i zmieniającymi się granicami człowieczeństwa.

Patricia Reed
Artystka, teoretyczka i projektantka mieszkająca w Berlinie. Od 2019 roku wykłada teorię w Design Academy Eindhoven, a od 2022 współkieruje programem magisterskim Critical Inquiry Lab. Jej praktyka łączy filozofię, design i badania spekulatywne, koncentrując się na epistemologii, technologii, ekologii i geopolityce. Reed bada, w jaki sposób materialne i niematerialne struktury kształtują polityczną wyobraźnię w skali planetarnej. Współautorka Manifestu Xenofeministycznego jako członkini kolektywu Laboria Cuboniks – przełomowego tekstu w teorii feministycznej i techno-krytycznej. Obecnie prowadzi badania w ramach projektu Figuring Planetary Space (International Architecture Biennale Rotterdam) oraz współpracuje z globalnym programem badawczym Antikythera.

Esej wideo autorstwa Noviki podejmuje temat przestrzeni utajonej w uczeniu maszynowym — obszaru, w którym modele generatywne badają ukryte struktury i relacje pomiędzy danymi. Poprzez symulację procesów w pewnym stopniu porównywalnych z działaniem ludzkiej podświadomości, praca stawia pytania o to, czy systemy algorytmiczne mogą przejawiać kreatywność lub intuicję — nie w sensie dosłownego „śnienia”, lecz jako obliczenia probabilistyczne, prowadzące do nieoczekiwanych, estetycznych i ontologicznych rezultatów.

Noviki to kolektyw działający na styku kultury wizualnej, technologii spekulatywnych i estetyki cyfrowej. Ich projekt łączy sztuczną inteligencję z myślą ekologiczną, tworząc hybrydowe światy, w których algorytmy „śnią” w organicznych formach. Wieloekranowe, trójwymiarowe instalacje grupy poruszają aktualne problemy społeczne i środowiskowe, jednocześnie oddziałując z dużą siłą na zmysły odbiorcy.

Projekt „Dream of the Machine” powstał w ramach BMW Art Club. The Future is Art 2024, we współpracy z Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.

W dzisiejszym cyfrowym świecie obserwujemy zjawisko neobotaniki – ruchu, który łączy sztukę botaniczną z zaawansowaną technologią i krytyczną refleksją nad przyszłością życia na Ziemi.

W tym kontekście przedstawiamy twórczość Luci Bogoniego, jednego z artystów uczestniczących w projekcie Neo Botanica, który tworzy cyjanotypie cyfrowych kwiatów. Praktyka Bogoniego wyróżnia się hybrydową metodologią: łączy on świetlistą chemię historycznego procesu cyjanotypii z niematerialną precyzją obrazów generowanych algorytmicznie. Rzucając formy cyfrowych kwiatów na światłoczułe emulsje, tworzy odbitki będące jednocześnie fotograficznym śladem i komputerową symulacją.

To podejście nawiązuje do intelektualnego dziedzictwa pionierów sztucznej inteligencji, którzy starali się modelować organiczne procesy myślowe poprzez obliczenia symboliczne. Bogoni bada, w jaki sposób kod może naśladować – a nawet na nowo kreować – wzory wzrostu roślin. Jego praca umieszcza morfologię roślin w ramach agrocybernetyki, dziedziny analizującej sprzężenia zwrotne między systemami ekologicznymi a inteligencją maszynową.

Poprzez te cyfrowo zapośredniczone cyjanotypie Bogoni zaprasza nas do ponownego przemyślenia granicy między naturą a technologią. Niebieskie odbitki ucieleśniają zarówno archiwalną trwałość dziewiętnastowiecznej nauki fotograficznej, jak i dynamiczną, opartą na danych estetykę sztuki cyfrowej XXI wieku. W szerszym dyskursie neobotaniki jego praktyka pokazuje, jak innowacja technologiczna może stać się narzędziem ekologicznej refleksji, dowodząc, że ewolucja flory – a także przyszłość naszej planety – może zależeć właśnie od takich interdyscyplinarnych syntez.

Tekst kuratorski autorstwa Mony Schubert:

Czerpiąc inspirację z pionierskiego fotograficznego zielnika Anny Atkins Photographs of British Algae. Cyanotype Impressions (1843–1853), Luca Bogoni wprowadza wirtualną florę w dialog z procesem cyjanotypii – jedną z najwcześniejszych technik fotograficznego druku.

Wykorzystując generatory obrazów oparte na sztucznej inteligencji, wytrenowane na rzeczywistych przedstawieniach botanicznych, Bogoni tworzy formy roślinne, które – choć zakorzenione w wizualnej pamięci prawdziwych gatunków – istnieją w nowych układach, niemożliwych do zaistnienia w naturze. Obrazy te są następnie przenoszone na przezroczystą folię i naświetlane w naturalnym świetle słonecznym na ręcznie powlekanym, światłoczułym papierze. W początkach fotografii botanicy mieli nadzieję, że medium to posłuży do katalogowania, zachowywania i odkrywania ukrytych struktur świata przyrody.

Prace Bogoniego ucieleśniają napięcie między tym, co sztuczne a materialne, obiektywne a wyobrażone. Ich powierzchnie noszą ślady dwóch światów: cyfrowych odcisków technologii AI oraz fizycznych niedoskonałości ręcznie wykonanego procesu analogowego. To spotkanie rozgrywa się również w czasie: niemal natychmiastowość generowania maszynowego kontrastuje z powolną chemią cyjanotypii, w której obraz ujawnia się dopiero poprzez cierpliwość i działanie słońca.

W tej oscylacji między przyspieszeniem a trwaniem, faktem a fikcją, obrazy Bogoniego przywołują Blaue Blume (Błękitny Kwiat) – romantyczny symbol tęsknoty, później przywołany przez Waltera Benjamina jako zarazem pożądany i obcy. Te hybrydowe rośliny stają się współczesnymi błękitnymi kwiatami: jednocześnie znajomymi i niemożliwymi, na nowo wyobrażają naturę jako kruchą grę między pamięcią a wynalazczością.

Acid Clouds: Mapowanie topologii centrów danych bada ukryte infrastruktury życia cyfrowego, ujawniając polityczne, ekologiczne i społeczne dynamiki ucieleśnione w centrach danych. Wychodząc poza sterylny wizerunek „chmury”, projekt odsłania materialne i etyczne złożoności tych często niedostrzeganych struktur przechowywania danych.

To interdyscyplinarne przedsięwzięcie badawczo-artystyczne towarzyszy książce pod redakcją Nielsa Schradera i Jorinde Seijdel. Publikacja gromadzi eseje międzynarodowych autorów, którzy analizują centra danych z różnych perspektyw: sztucznej inteligencji, uczenia maszynowego, cyfrowych dóbr wspólnych, praktyk dekolonialnych, technoróżnorodności, strategii urbanistycznych, wpływu na środowisko, eksploatacji zasobów, stronniczości algorytmicznej oraz cyfrowego kapitalizmu.

Kluczowym elementem wizualnym projektu jest nocna fotografia 101 holenderskich centrów danych autorstwa Roela Backaerta — monumentalne obrazy, które podkreślają ich imponującą, a zarazem ukrytą obecność i skłaniają do pytań o niewidoczne konsekwencje.

Acid Clouds zachęca do refleksji nad etyką naszych cyfrowych zależności i stawia krytyczne pytania: jak można na nowo wyobrazić sobie własność i kontrolę danych? W jaki sposób centra danych kształtują tożsamości i normy społeczne? Jak możemy przeciwstawić się eksploatacyjnym siłom cyfrowego kapitalizmu i tworzyć bardziej sprawiedliwą cyfrową przyszłość? Projekt wzywa odbiorców do krytycznego zaangażowania się w niewidzialne, lecz wszechobecne infrastruktury kształtujące współczesne życie.

Teksty: Ramon Amaro & Sheena Calvert, Annet Dekker, Mél Hogan, Michiel van Iersel & Mark Minkjan, Marina Otero Verzier, Ned Rossiter, Niels Schrader, Jorinde Seijdel, Füsun Türetken, Waag (Marleen Stikker, Max Kortlander i Sander van der Waal); fotografie: Roel Backaert.

link do strony projektu: www.acidclouds.org

Maszyna Nowotny to proces współtworzenia filmów, który czerpie przyjemność z niepewności jako głównej metody tworzenia treści. Zainspirowana pracą austriackiej socjolożki Helgi Nowotny i jej książką „Przebiegła natura niepewności” („The Cunning of Uncertainty”), Maszyna Nowotny jest celowo absurdalnym systemem złożonych zasad, które współuczestnicy muszą nauczyć się rozpoznawać i rozszyfrowywać. Maszyna wydaje się systematyczna, lecz celowo unika myślenia algorytmicznego, zmuszając współtwórców do konfrontacji z niejednoznacznością w swoich decyzjach twórczych. Powstały film rodzi się z tego napięcia między strukturą a nieprzewidywalnością, dając rezultaty, których nie można było wcześniej określić — praktyczne ucieleśnienie tezy Nowotny, że niepewność nie jest przeszkodą w poznaniu, lecz siłą twórczą w jego obrębie.

Końcowa debata, w której uczestniczą Patricia Reed, Niels Shrader, Noviki, Jakub Depczyński i Krzysztof Pijarski, splatając ich perspektywy z motywami filmów prezentowanych podczas Noorderlicht Biennial – Machine Entanglements (5–6 września 2025). Pokazy te obejmują eksperymentalne produkcje podejmujące tematy regeneracji, oporu, lokalnych praktyk oraz wyobrażonej historii relacji człowieka z naturą i technologią.

Patricia Reed podkreśla etyczne i ekologiczne wyzwania związane ze sztuczną inteligencją, śledząc, jak systemy technologiczne współewoluują z procesami naturalnymi.
Niels Shrader analizuje materialność infrastruktury uczenia maszynowego i jej wpływ na środowisko, odwołując się do własnych projektów dotyczących centrów danych i zjawisk atmosferycznych. Depczyński i Pijarski poszerzają dyskusję refleksjami na temat praktyki artystycznej, polityki oraz zmieniających się granic między ludzką a maszynową sprawczością.

Geert Lovink przedstawa aktualne projekty amsterdamskiego Institute of Network Cultures oraz swoją książkę Platform Brutality (Valiz Publishers, wrzesień 2025).

Gdzie znajduje się dziś teoria platform? Co następuje po niekończącej się fazie regresu internetu? Czy ty także utknąłeś na platformie?

Lovink proponuje rozróżnienie, dialektykę pomiędzy akceleracjonistyczną, brutalną fazą kultury internetowej, rozwijającą się wraz z nadejściem reżimu Elona – Trumpa, a długofalową próbą ustanowienia techno-feudalnej gospodarki, w której kluczową rolę odgrywają „haracz chmurowy” i zniewoleni użytkownicy.

Jak możemy stawić opór tej trajektorii? Czy zdołamy przyspieszyć dzięki naszym stacktywistycznym propozycjom budowy europejskiej infrastruktury cyfrowej? Przestańmy śnić o suwerenności i dołączmy do Internet Core.

Geert Lovink jest holenderskim teoretykiem mediów, krytykiem internetu i autorem książek: Uncanny Networks (2002), Dark Fiber (2002), My First Recession (2003), Zero Comments (2007), Networks Without a Cause (2012), Social Media Abyss (2016), Organization after Social Media (wspólnie z Nedem Rossiterem, 2018), Sad by Design (2019), Stuck on the Platform (2022) oraz Platform Brutality (2025). Studiował nauki polityczne i społeczne na Uniwersytecie Amsterdamskim (UvA), a doktorat uzyskał na Uniwersytecie w Melbourne. W 2004 roku założył Institute of Network Cultures (www.networkcultures.org) przy Amsterdam University of Applied Sciences (HvA), który w połowie 2026 roku, po jego przejściu na emeryturę, stanie się niezależną instytucją. W latach 2007–2018 był profesorem teorii mediów w European Graduate School. W grudniu 2021 roku został profesorem sztuki i kultur sieciowych w Instytucie Historii Sztuki UvA. Bierze udział w kampaniach wspierających ukraińskich artystów, w szczególności UkrainaTV (Kraków) oraz powiązaną sieć StreamArtNetwork.

Future Salvage to tygodniowy warsztat organizowany przez DesignInquiry w Amsterdamie, goszczący Future Fragments — organizujących serię paneli, warsztatów i eksperymentów poświęconych technologii, odzyskowi oraz spekulatywnemu projektowaniu. Podczas tego tygodniowego spotkania Future Fragments wprowadza własne inicjatywy i warsztaty — spotkania, które rozwijają i pogłębiają tematy związane z przetwarzaniem współczesnych technologii, materiałów i idei. W przestrzeni Grafische Werkplaats uczestnicy wspólnie badają, w jaki sposób można je przekształcać i ponownie włączać w wyobrażenia przyszłości, które chcemy współtworzyć.

W tym kontekście technologia odgrywa kluczową rolę – jako medium analizy, rekonstrukcji i innowacji. Umożliwia tworzenie nowych form przetwarzania materiałów, cyfrowe mapowanie zasobów porzuconych, ale też wspieranie procesów partycypacyjnych, które pozwalają społecznościom współdecydować o tym, co warto odzyskać. Technologie cyfrowe, czujniki środowiskowe, narzędzia AI czy platformy open-source mogą pomóc nie tylko w praktycznym odzyskiwaniu materiałów i przestrzeni, ale też w redefinicji wartości – tego, co „niepotrzebne” może zyskać nowe życie dzięki wiedzy, współpracy i wyobraźni.

Future Salvage To spotkanie ludzi ciekawych, współtwórczych, gotowych zagubić się i odnaleźć w procesie zbiorczego myślenia i działania. Wspólnie poszukamy, co warto ocalić, przekształcić i współdzielić w imię przyszłości.

więcej informacji: futuresalvage.designinquiry.net

Inicjatywa Future Fragments to międzynarodowe wydarzenie artystyczno-naukowe, które odbywało się w dniach 5–6 września 2025 roku w Groningen (Holandia). Skupia się na relacji między sztuką a sztuczną inteligencją, łącząc panel dyskusyjny, prezentacje projektów artystycznych oraz działania networkingowe. Inicjatywa organizowana jest przez FutureFragments i stanowi część szerszego programu kuratorskiego. Jej celem jest stworzenie przestrzeni do wymiany wiedzy, doświadczeń i refleksji na temat współczesnych praktyk twórczych w kontekście nowych technologii.

Chleb Przyszłości to interdyscyplinarny projekt Dagny Jakubowskiej, założycielki Domu Kultury i Natury Ferment oraz Fundacji „Nowa Przestrzeń”. Łączy warsztaty kulinarne z edukacją ekologiczną i refleksją artystyczną nad przyszłością jedzenia w dobie zmian klimatycznych i zrównoważonego rozwoju. Projekt podejmuje próbę wyobrażenia sobie, jak może wyglądać chleb przyszłości – tworzony z lokalnych, odpornych na kryzysy surowców, w duchu szacunku dla natury i wspólnoty.

Dagna Jakubowska – artystka wizualna, reżyserka teatralna, producentka, przedsiębiorczyni i aktywistka – działająca na styku sztuki, performansu, badań naukowych i aktywizmu społecznego. W swojej pracy bada relacje międzygatunkowe, politykę jedzenia, procesy związane z żywnością oraz politykę codzienności. W projektach takich jak „Chleb Przyszłości”, „Jadalna Mapa Migracji”, „Smak Władzy. Polityka Dyplomacji Kulinarnej”, „Kitchen Summit” czy „Ukraiński Zielnik”, kuchnia staje się przestrzenią polityczną, innowacyjną, subwersywną i performatywną – miejscem debaty i refleksji nad polityką, ekonomią, ekologią, historią, migracją i etyką pracy domowej.

Współzałożycielka przedsiębiorstwa społecznego The Ferment Traveling Kitchen. Wraz z Aleksandrą Jach i Aleksandrą Hirszfeld współtworzy projekt „Collective Wisdom: Cooking Up Solutions”, poświęcony praktyce przywództwa kolektywnego.

Prezentacja "Ślady i Brudne dzwięki” Jonathana Castro Alejosa skupia się na tym, jak obraz i dźwięk mogą pomóc inaczej spojrzeć na to, co marginalne. Margines nie jest tu tylko granicą – to przestrzeń pełna napięć, gdzie spotykają się wykluczenie, hałas i siły natury, z dala od głównego nurtu miejskiego życia.

Castro pracuje ze śladami, fragmentami i elementami, które często uznaje się za niepotrzebne czy niechciane w miejskiej przestrzeni. Traktuje je jako sposób na tworzenie i zapisywanie nowych historii – zarówno wizualnych, jak i materialnych. Zamiast pokazywać przyszłość jako coś uporządkowanego i gładkiego, ukazuje ją jako coś złożonego, niepewnego i pełnego napięć.

Moje badania to próba lepszego, bardziej wrażliwego odbioru otoczenia. Chodzi o śledzenie zmian w czasie, odkrywanie tego, co ukryte, oraz znajdowanie śladów, przez które mogą wyłonić się nowe wizje miejskiej przestrzeni i naszego miejsca w niej.

Jonathan Castro Alejos to peruwiański artysta multidyscyplinarny i grafik mieszkający w Amsterdamie. Pracując nad dźwiękiem, wideo, instalacją i performansem, jego praktyka bada napięcie między rzeczywistością a wyobrażeniem. Poprzez proces zbierania, nakładania warstw i rekonfiguracji surowych materiałów konstruuje wciągające wizualne i dźwiękowe światy. Jego ostatnie wydawnictwo, Radiance Loops, kontynuuje tę eksplorację - łącząc nagrania terenowe, pętle lo-fi i teksturowane pejzaże dźwiękowe w medytacyjną refleksję nad materiałem i przestrzenią.

Gościnne spotkanie projektu Future Fragments podczas Fotofestiwalu w Łodzi.
Punktem wyjścia do dyskusji jest interdyscyplinarny projekt Sen Maszyny duetu artystyczno-projektanckiego Noviki oraz inspirowane Radiem Ruiny Sztuki Wojciecha Bruszewskiego Post-Radio reżysera, producenta filmowego oraz badacza i twórcy AI Jacka Nagłowskiego. 

Rozmawiają: Ada Florentyna Pawlak – antropolożka technologii, prawniczka i historyczka sztuki; Krzysztof Pijarski – artysta wizualny, badacz kultury współczesnej i współzałożyciel Laboratorium Narracji Wizualnych przy Szkole Filmowej w Łodzi, wykładowca Uniwersytetu SWPS; Jacek Nagłowski – vnLab / Łódź Film School; oraz Marcin Nowicki – Noviki.

Więcej: fotofestiwal.com

Rozmawiają Janek Simon oraz Katarzyna Nestorowicz i Marcin Nowicki. Pytają Alek Hudzik i Arek Kowalik z Mint Magazine.

Punktem wyjścia dla wykładu jest książka “Machine Decision is not Final: China, and the History and Future of AI” oraz zamieszczony w niej tekst Bogny Konior “Dark Forest Theory of Intelligence”.

Od Turinga po Searle'a, eksperymenty myślowe kształtowały rozwój sztucznej inteligencji. W moim wykładzie przedstawiam nowy eksperyment myślowy inspirowany „teorią ciemnego lasu" Liu Cixina. W przeciwieństwie do zachodnich założeń o jawnej naturze inteligencji, w moim wystąpieniu sugeruję, że prawdziwie rozumna AI może wybierać strategiczne milczenie, oszustwo lub dezinformację, prezentując radykalną wizję przyszłych relacji pomiędzy ludźmi a inteligentnymi maszynami.

Bogna Konior jest profesorką historii, kultury i filozofii nowych technologii na NYU w Szanghaju, gdzie pracuje w Centrum Badań nad Sztuczną Inteligencją i Kulturą oraz na wydziale Sztuki Mediów Interaktywnych. Jest również mentorką w Laboratorium Syntetycznych Umysłów w Medialab Matadero oraz badaczką w think tanku Antikythera. Aktualnie skupia się na zagadnieniach sztucznej inteligencji, historii i przyszłości technologii w Europie Wschodniej i Chinach, oraz powiązaniach między teologią a technologią.