ჩემი საყვარელი გასართობი ბავშვობიდან თვალიერება იყო, თვალიერება და ამ სიამოვნების სხვისთვის გაზიარება. მახსოვს დედაჩემის და დეიდაჩემის განმეორებადი ხუმრობა რომ თურმე, ერთ დღესაც, მოსული სტუმრებისათვის ჩემი სათამაშოების დათვალიერება ვეღარ ვიკმარე და მათთვის საოჯახო მზითვების, სამკაულებისა და ფოტო არქივების გადმოლაგება დავიწყე, თვალიერების დაჟინებული მოთხოვნით.

ბავშვისთვის სახასიათო ეს ჩვევა ზრდასრულობაშიც გამომყვა და დღემდე, სტუმრობისას ჩემი საყვარელი საქმე სხვების საოჯახო არქივების თვალიერებაა. ოჯახის ინტიმურობაში შეჭყეტის ყველაზე სწრაფი გზაც, თითქოს, ესაა. ეს ქცევა ვფიქრობ მემკვიდრეობით გამომყვა. მკაფიოდ მახსოვს ჩემი დიდი ბებია როგორი სიფრთხილით ექცეოდა თავის შეკოწიწებულ ფოტოებს და ყველაზე ლამაზ, ლურჯ ხავერდიან ალბომს როგორი სიფაქიზით ასუფთავებდა მტვრისგან. ახლა მე ვარ დიდი, ლურჯი ხავერდის ალბომის დარაჯი, მე ვშლი დაძინებამდე ჩემს საწოლში და კიდევ ერთხელ ვცდილობ შევისწავლო თითოეული სახე, იქამდე გავიყოლო მათი ნაკვთების შემთხვევითობა, სანამ ჯერ კიდევ არსებობს ვიღაც, ვინც მათ სახელს დამამახსოვრებს.

ამ ქცევის გამეორებით, მჯერა, რომ ვაგრძელებ რაღაცას, რაც ალბათ ყველა ოჯახს აქვს. ამ ქცევის გამეორებით, მჯერა, რომ ჩაბმული ვარ საოჯახო არქივების განგრძობითობაში.ამ ქცევის გამეორებით, მჯერა, რომ ბებიასთან, დიდ ბებიასთან და მის ბებიასთან უფრო ახლოს ვარ, ვიდრე ოდესმე. 

დავითვალე და ამ ალბომში 100-მდე სახეს მაინც შეხვდები, უმეტესობა ნაცნობია (დასწავლილი ნაცნობი), ნაწილი კი უცნობი. ჩემთვის დღეს ზუსტად ეს არის მომხიბლავი - არა მხოლოდ ბებიაჩემის და ბაბუაჩემის სურათები, არამედ ის ნაწილი რომელიც ჩემთვის უხილავი და გაუგებარია, მაგრამ ჩემი დიდი ბებიისთვის იყო ძვირფასი - სწორედ ესაა, რასაც ვდარაჯობ. ვინ არიან ის ადამიანები, ვისი სახეც არაფერს მეუბნება? - არ ვიცი და ალბათ წარსულში არც არასდროს მაინტერესებდა, ჩემთვის მთავარი სიხარული ხომ უნაოჭო ბებიაჩემის და აქვითინებული პატარა დედაჩემის დანახვა იყო?! მაგრამ დღეს, როცა დიდი ბებია აღარ არის, როცა არც ბებია აღარ არის, ჩემთვის უამრავი კითხვის ნიშანი ჩნდება: ვინ არიან ეს ჩამწკრივებული ქალები, ნეტავ ვიცნობდი რომელიმეს? ვინ არიან ეს ხელგადახვეული კაცები, ნეტა შევხვედრივარ მათ? - პასუხს არ აქვს მნიშვნელობა, დიდი ხანია ჩემთვის ლურჯი ხავერდის ალბომი გასცდა დიდი ბებიის ახალგაზრდობით აღფრთოვანებას, დღეს ის დიდი ბებიის პირადი არქივია, რომელსაც ის მტვრის ნაწილაკებს აშორებდა ხოლმე. ის სახეები, ფოტოზე რომ იცინიან და ჩემთვის არაფერს ამბობენ, ალბათ მისი მეგობრები არიან.

დროზე დაკვირვების და საყვარელი ადამიანების ფოტოებად შემონახვის შესაძლებლობის გარდა, ეს ალბომი ბებიაჩემის საცავი, მისი მოგონებების ზარდახშაა და ის ფოტოები, მან რომ შეაგროვა, იმაზე მეტს ყვება მასზე, ვიდრე მისი საოჯახო პორტრეტები ამ ალბომში.

და რა გვიყვარს მაინც საოჯახო არქივების თვალიერებისას, ჩვენი წინაპრების დანახვა, დაკვირვება, გაკვირვება, თუ იმის აღმოჩენა, როგორ ცხოვრობდა ეს ადამიანი, რა იქცევდა მის ყურადღებას, ვის ემეგობრებოდა, ვინ შემოინახა თავად და გაუფრთხილდა იქამდე, სანამ ჩვენ მათი სახელები დაგვავიწყდებოდა?

ნეტავ ჩემი დიდი ბებიის ფოტო ვის საოჯახო არქივში დევს?!

ყველა იმ უცნობი ადამიანისთვის, ვინც ჩემს საოჯახო არქივშია.ყველა იმ უცნობი ადამიანისთვის, ვის საოჯახო არქივშიც ვარ.

(სხვა) მექანიკური მანქანების თავზე სიხარულის ალამი ფრიალებს

ჩემი საოჯახო არქივები კიდევ უფრო განსაკუთრებულად იმიტომ მიყვარს, რომ მემკვიდრეობით ქალიდან ქალზე და დედიდან შვილზე გადადის. ერთ დროს, დიდუბის ერთ სახლში 4 სხვადასხვა თაობის ქალი ვცხოვრობდით, მე, დედა, ბებია და დიდი ბებია. ყველას ჩვენი განსაკუთრებული პირადი არქივი გვაქვს, თან პირადი და თან საზიარო. ჩემი არქივი ხომ სულ მთლად სავსეა მათი მოპოვებული და ჩემ მიერ გაგრძელებული მასალებით. დიდი ბებიის არქივი ფოტოებს აერთიანებდა. მახსოვს, როგორი სიფრთხილით წმენდდა ხოლმე მტვერს თავის ხავერდის ლურჯ ალბომს, რომლის კარადიდან გამოღებაც ჩემთვის ერთი ზეიმი იყო.

დედაჩემის არქივები წერილებს, პირად ნივთებს და შეგროვებულ საფოსტო მარკებს მოიცავს. ერთ გამჭვირვალე პაკეტში აქვს შეკოწიწებული ჩემი პირველი თმა, დაბადების დღის სანთელი და ჩემი სახელობითი ქაღალდი, რომელიც სამშობიაროში გამომაბეს ფეხზე.

ბებიაჩემის არქივი, არქივად მხოლოდ მისი გარდაცვალების შემდეგ იქცა, მის სიცოცხლეში სამუშაო მასალებად იყო სახელდებული, რომელიც უამრავ მხატვრულ თუ აკადემიურ ტექსტს აერთიანებს.

ჩემი არქივი, სხვისი არქივია, მცდელობა, რომ მფარველის გარეშე დარჩენილი, სიფაქიზით ნაგროვები ნივთები დაფანტვისგან და დავიწყებისგან დავიცვა. საოჯახო არქივების ხელახალი ქექვა და გაფართოება კი ოჯახის წევრის გაცნობას მუდმივ, უსასრულო პროცესად აქცევს. მათ არქივებზე დაპატრონება ისეთ ინტიმურ სიღრმეებში შეღწევას ჰგავს, რომელთაც ყოველდღიურობა ჩამოეფარება ხოლმე და თავის თავში შემალავს. დასასრულს, მინდა ის კუნჭულები გამოვააშკარავო, ჩემდა გასაოცრად, იგივე ქალი რომ იტევდა, რომელსაც როგორც ბებიას ისე ვიცნობდი.

“ყოჩაღ, არ დაბერებულხარ, ნაოჭები არა გაქვს, არც გამხდარხარ, თვალები არ ჩაგცვენია, მაგრამ მაინც სხვანაირი ხარ, სულ სხვა ქალი ხარ... ჰო, გამომეტყველება შემეცვალა... ვერ შევეგუე ჩემთვის ყოვლისმომცველ დანაკარგს. მე ქალი ვარ და ყველაფერს ვაკეთებ, რაც მევალება: ვზრუნავ შვილზე, დედაზე, მამაზე, სამსახურზე, სახლზე, ასანთზე, თამუნას თბილ საღამურებზე, ხორცზე, კარაქზე; რამდენი ხანია “პატარა პრელუდიებსა და ფუგებს” ვეძებ და ვერსად ვიშოვე, რა უბედურებაა!... ესე იგი, ვინ ვარ ანუ რა ვარ? მომართული მანქანა ვარ, დავდივარ და მივყვები წრეს შეუსვენებლივ. მეც გაგიწყალე რა გული, ყველა ასე არ დადის? არა, ყველა არა. სხვა მექანიკური მანქანების თავზე სიხარულის ალამი ფრიალებს!”

-ჯანეტა ქორიძე, ქალები, 1986