φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός / https://lukasvasilikos.com/gallery/uncanny

Ζούμε σε έναν κόσμο έκκεντρο όπου όλοι αισθανόμαστε λίγο ή πολύ να κινούμαστε στα όρια. Τα βήματα που κάνουμε είναι διστακτικά και φοβισμένα καθώς προσπαθούμε να κατανοήσουμε έναν αόρατο ρευστό φόβο. Η γραφή, σε αυτή τη διαδικασία, δεν είναι απλά εργαλείο για να περιγράψουμε τον κόσμο· είναι και ένας τρόπος να τον «ράψουμε» ξανά, να κολλήσουμε τα κομμάτια της ταυτότητάς μας. Σε έναν κόσμο που έχει θρυμματιστεί τα τελευταία τριάντα πέντε χρόνια ψάχνουμε συνεχώς αυτή την αίσθηση ολότητας. Η εποχή μας ξεκίνησε για την γενιά μου, τον περασμένο αιώνα, μέσα από παρατεταμένη σιωπή και έλλειψη πληροφοριών. Υπήρχε το μυστήριο, έπρεπε να αναζητήσουμε με κόπο την αλήθεια μας και κάθε ψήγμα γνώσης ήταν πολύτιμο – μέρος της προσωπικής και συλλογικής μας ταυτότητας. Σήμερα βουλιάζουμε σε έναν ωκεανό υπερπληροφόρησης όπου οι γνώσεις μας γλιστρούν μέσα από τα χέρια μας σαν νερό. Ο κόσμος καταποντίζεται στη λάσπη της υπερβολικής επικοινωνίας, που κρύβει και διαστρεβλώνει την αλήθεια. Σκεφτείτε το smartphone, αυτό το «μεταβατικό αντικείμενο», κατά Winnicott, του σήμερα. Ακριβώς όπως το κουρελάκι ή το αρκουδάκι που κρατάει ένα παιδί για να αισθανθεί ασφάλεια, το κινητό μας δίνει την ψευδαίσθηση ότι ελέγχουμε έναν απειλητικό και ανεξέλεγκτο κόσμο. Ένας κόσμος που όλο και περισσότερο γίνεται εικονικός. Η καθημερινότητά μας βουλιάζει στον παροντισμό που μας πνίγει. Ζούμε σε έναν χρόνο συμπυκνωμένο, όπου το παρελθόν σβήνει γρήγορα και το μέλλον μοιάζει ανυπόστατο, χαμένο σε μια συνεχή ανακύκλωση της αμνησίας.Όλα γίνονται στιγμιαία, πρόχειρα, αναλώσιμα, μέσα σε μια κοινωνία «μιας χρήσης», όπου οι εικόνες μετατρέπονται σε εμπορεύματα και κάθε στιγμή ευθυγραμμίζεται με την κυκλοφορία του κεφαλαίου. Ταυτόχρονα, τα όρια του δημόσιου και ιδιωτικού χώρου διαλύονται. Στη νέα ρευστή πραγματικότητα, η προσωπική ζωή γίνεται θέαμα, εκτίθεται ως προϊόν προς πώληση οδηγώντας σε έναν κόσμο όπου το μύχιο γίνεται δημόσιο σε μια εμπορευματοποιημένη έκθεση του εαυτού. Η έννοια της κοινότητας εξασθενει και εξαφανίζεται ενώ η αυτοπραγμάτωση ως επιτακτική ανάγκη κυριαρχεί. Ζούμε σε μια εποχή που η ταυτότητα είναι εμπορικό προϊόν, όπου το σώμα γίνεται εργαλείο για να αποδείξουμε την πρωτοτυπία και την επιτυχία μας.

Το «να είσαι ο εαυτός σου» έχει μετατραπεί σε εντολή· δεν αρκεί απλά να υπάρχεις, πρέπει να ξεχωρίζεις, να γίνεσαι «επιχειρηματίας του εαυτού σου», απολαμβάνοντας συνεχώς, κυρίως μέσω κατανάλωσης. Ακόμη και το τατουάζ δεν είναι απλά διακόσμηση, αλλά σύμβολο μιας εποχής, που εγκλωβίζει την επιθυμία στο σώμα προσπαθώντας να δώσει σταθερότητα και νόημα σε έναν κόσμο που συνεχώς αλλάζει και φθείρεται.

Αυτή η οριακότητα και αβεβαιότητα γίνεται ακόμη πιο οδυνηρή μπροστά στα τραύματα του πολέμου, όπως στον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο ή στη γενοκτονία στη Γάζα. Η εμπειρία του αποκλεισμού, της ξενοποίησης, της απώλειας δεν περιγράφεται εύκολα, όπως και το ίδιο το τραύμα· δεν πρόκειται μόνο για ένα ρήγμα στο σώμα, αλλά για κάτι που διαπερνά την ψυχή, διαλύει τη συνέχεια της ύπαρξης. Ζούμε σε έναν κόσμο που κατακερματίζεται συνεχώς, όπου η αίσθηση του «μαζί» χάνεται και η μοναξιά, ο φόβος και η ανάγκη για ένταξη γίνονται κυρίαρχες μορφές ζωής. Κι όμως, μέσα σε όλο αυτό το χάος, η αναζήτηση ενός κοινού νοήματος, μιας συνοχής, παραμένει πιο απαραίτητη από ποτέ.

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης

Δημήτρης Καράμπελας, Το πνεύμα και το τέρας, εκδόσεις  Δώμα, Αθήνα 2025, ISBN: 978-618-5598-46-4.

Το πνευματικό και οι ενσαρκώσεις του

Του Νικόλα Σεβαστάκη

Μπορούμε να φανταστούμε κάμποσες εκδοχές ιστορίας των ιδεών: μια ιστορία της ιδέας της ευτυχίας, του λαού, του σοσιαλισμού, μια ιστορία της ιδέας της προόδου και της παρακμής. Έχει υπάρξει άνθιση εδώ και δεκαετίες σε τέτοιες πανοραμικές λήψεις επικεντρωμένες σε μια ιδέα, σε μια εννοιολογική κατασκευή και βεβαίως στις μορφές πεποίθησης, λατρείας ή εχθρότητας που αναπτύχθηκαν πάνω στους βωμούς αυτών των επίγειων θεοτήτων.

Ο Δημήτρης Καράμπελας στο δοκίμιό του με τον τίτλο Το πνεύμα και το τέρας (εκδόσεις Δώμα, 2025) δεν επιχειρεί ακριβώς μια ιστορία της ιδέας του πνεύματος και της πνευματικότητας. Ξέρει πως κάτι τέτοιο θα χρειαζόταν μια βουτιά όχι μόνο στην ιστορία της Μεταφυσικής αλλά και κατά μήκος της θεολογίας- πράγμα μάλλον αδύνατο στα όρια ενός δοκιμίου ουτε διακοσίων σελίδων. Το “πνεύμα και το τέρας” δεν είναι επομένως μια πραγματεία περί πνεύματος και πνευματικότητας όσο μια Flânerie, ένας περιηγητικός περίπατος σε στιγμές όπου αρθρώθηκε μια σχέση έντασης: η σχέση μεταξύ “αλήθειας” και “ζωής”, μεταξύ του υπερβατικού και του εμμενούς, του “ουράνιου” και του “γήινου”. Πολύ γρήγορα καταλαβαίνουμε πως ο Καράμπελας δεν μπαίνει σε αυτή τη βάρκα ανυποψίαστος. Ξεκινά (όπως θα έκανε κάθε σύγχρονος συγγραφέας) από την κρίση του πνεύματος και περισσότερο με την επίγνωση ότι σήμερα οι συγκρούσεις οι οποίες πλούτισαν την μακραίωνη “ιστορία του πνευματικού” φαίνεται να οδηγούνται σε μια κατάσταση μαρασμού και αδιαφορίας. Η αλήθεια εμφανίζεται ως αυτοβεβαίωση λόγων κυριαρχίας και η έξοδος προς τη “ζωή” γίνεται παιχνίδι με ένα εξαντλητικό παρόν δίχως ορίζοντα προσδοκιών. Η αλήθεια κατακυρώνεται σε διάφορες αξιώσεις ισχύος δίχως αίσθηση ορίου ενώ η ζωή αναλώνεται σε εφήμερα δίχως βάθος και ουσιώδη ένταση (με υπερβολικό θόρυβο, παρόλα αυτά).

Ο Καράμπελας σπεύδει λοιπόν να αφηγηθεί φιλοσοφικά, λογοτεχνικά, κινηματογραφικά επεισόδια μιας σπαρασσόμενης πνευματικότητας. Αναφέρει περάσματα βιβλίων και υπενθυμίζει ήρωες ταινιών ή αποσπάσματα συλλογισμών. Ξαναπιάνει, με τον δικό του τρόπο, το πρόβλημα της δυτικής μεταφυσικής, την ιδέα του homo duplex και του αρχιδιχασμού μεταξύ αισθητού και νοητού, μεταξύ θνητότητας και αθανασίας, διαβάζοντας όμως λοξές και πολλαπλές επιφάνειες που ο ίδιος τις συρράπτει στο δοκιμιακό του υφαντό. Από τον Μπωντλαίρ στον Τζάρμους και στον Ντέιβιντ Λιντς, από τον Ρομαντισμό στον Ουελμπέκ, από τον Κάφκα στον Ταρκόφσκι (και σε πλείστους άλλους σταθμούς), το ζήτημα του πνευματικού συναντά συχνά τρεις και όχι δύο μόνο όρους: δεν είναι ποτέ μόνο το “πνευματικό” αντικριστά στο “υλικό” (το αιώνιο vs εφήμερο, το καθορισμένο και το τυχαίο κλπ). Η συν-παράθεση δεν είχε ποτέ δραματουργικό και ποιητικό ενδιαφέρον όσο αυτό που θα λέγαμε περιχώρηση, συναλληλία, μείξη. Μια διαμεσολάβηση των διαφορετικών πόλων δίχως όμως το σβήσιμό τους ή τη συγχώνευσή τους σε ένα αδιαφοροποίητο Όλο, σαν αυτό που φαντάστηκαν οι μυστικισμοί και κάποιοι χυδαίοι υλισμοί. Η πνευματικότητα, μας λέει ο Καράμπελας, υπήρξε γονιμοποιός συνάντηση του οικείου με το ανοίκειο, του κανόνα και της παράβασης, της δομής με μια δράση πρόθυμη να παρεκκλίνει από τη δομή, να στραφεί “εναντίον” του προβλέψιμου (στην ουσία, άλλωστε, και η ίδια η ιστορία της πολιτικής μας ελευθερίας είναι η περιπέτεια μιας παρέκκλισης από την οικονομία του αναγκαίου).

Αξιοποιώντας σύντομες παρεκβάσεις και συνομιλίες ο συγγραφέας επιδιώκει να μεταγγίσει στον αναγνώστη/στρια το ρίγος της συνάντησης των αντιθέτων. Έτσι, το πνευματικό είχε κάτι να πει για την ανθρώπινη χειραφέτηση, όχι όμως, αναγκαστικά, για την ανθρώπινη ευτυχία αφού στις περισσότερες περιπτώσεις, οι μοντέρνοι αντιλαμβάνονται την ευτυχία ως αδιαμεσολάβητη απόλαυση και την αμιγή ζωή ως κάτι δίχως έγνοιες / έννοιες.

Είναι πολλά τα σημεία της “εξόρμησης” αυτής όπου ο συγγραφέας ανοίγει τα χαρτιά του. Κυρίως για να συνηγορήσει, νομικός όντας, στους μεταβατικούς χώρους και στις μεσιτεύσεις. Μας προειδοποιεί ότι η πνευματικότητα δεν επιζεί ούτε με την ασφυκτική ηγεμονία της “αλήθειας” ούτε με την απατηλή αυτάρκεια της “ζωής”. Αναγνωρίζει όμως (πως αλλιώς;) και τις αποτυχίες των ενδιάμεσων βαθμίδων νοήματος, τις αποτυχίες της τέχνης, της ηθικής, του δικαίου και όλων των άλλων συμβολικών τρόπων με τους οποίους δώσαμε νόημα στα διλήμματά μας. Η κοινωνία της Τεχνικής, ο εμπορευματικός της φετιχισμός και προσθέτω εδώ, οι νέοι ψυχότροποι καπιταλισμοί υπάρχουν στο φόντο αυτής της γραφής, αν και ο Καράμπελας δεν προχωράει προς την περιοχή της κοινωνικοπολιτικής κριτικής. Το ενδιαφέρον του παραμένει κυρίως και πρωτίστως πνευματικό-αισθητικό όχι μια κοινωνική κριτική της αποπνευμάτωσης (θυμίζω εδώ ένα δοκίμιο δικό μου με τον τίτλο Το πνεύμα που παραδίδει το πνεύμα στις εκδόσεις Ίνδικτος, όπου έθεσα ορισμένα ζητήματα κοινωνικής και ανθρωπολογικής κριτικής γύρω από το θέμα της πνευματικότητας)

Τι συμβαίνει με την πνευματικότητα όταν οι δυο συνιδρυτικοί της όροι (αλήθεια, ζωή) αποχωρίζονται ως ξένες και αδιάφορες περιφέρειες η κάθε μία με τους κώδικες ή, για να το πω με σημερινούς όρους, με τα αλγοριθμικά της δεδομένα; Αυτό συντελείται προς το τελος του εικοστού αιώνα και ο Καράμπελας το προσεγγίζει μιλώντας για πνευματικότητες της απώλειας ή πνευματικότητες μεταλλάξεων και τερατικών παραμορφώσεων. Σε κάθε περίπτωση, ο συγγραφέας πιστεύει ότι το πνεύμα δεν μπορεί να επιστρέψει παρά μέσω της αποδοχής της αμφίβιας “φύσης του ανθρώπου”. Η αξίωση αποκλειστικότητας από τη σκοπιά των συστημάτων ορθολογικής κυριαρχίας είτε από την σκοπιά μιας αποπροσανατολισμένης ζωής σκορπισμένης στις εφήμερες προτιμήσεις της, οδηγεί σε ένα τέλος, σε μια πνευματική εξάντληση. Φυσικά το πένθος για τις θνήσκουσες πνευματικότητες δίνει μερικά από τα ομορφότερα κεφάλαια αυτού του δοκιμίου- όταν σχολιάζει τον Φον Τρίερ, τον Ουελμπέκ, τον Μίκαελ Χάνεκε. Ωστόσο, δεν μπορούμε να αναμετρηθούμε με το ζήτημα της πνευματικότητας αγκαλιάζοντας απλώς προσόψεις του μηδενισμού. Ο Καράμπελας, όπως τον διαβάζω εδώ, απορρίπτει την εκδοχή της συνθηκολόγησης με την απώλεια του νοήματος, με έναν μηδενισμό που υποτίθεται μας απαλλάσσει από τη βία και τη σκληρότητα των μεταφυσικών διλημμάτων της Ιστορίας. Δεν είναι όμως καθόλου βέβαιος πως “ακόμα και αν βρούμε τα κλειδιά” θα υπάρχει ένα Σπίτι για να το κατοικήσουμε. Ο συγγραφέας επανέρχεται στην αμφιβολία δίχως όμως – έχω την αίσθηση- να την μετατρέπει σε “φιλελεύθερο” σκεπτικισμό που είναι μια βολική και μάλλον ανώδυνη εκδοχή της αμφιβολίας. Η δική του αμφιβολία έχει στον πυρήνα της την αγωνία για το αν θα μπορέσουμε να υπάρξουμε πνευματικά σε έναν βιώσιμο κόσμο. Η αβεβαιότητα δεν γίνεται εδώ ιδεολογία του ρίσκου ούτε ατομικιστική πόζα αλλά ένας όντως επώδυνος αναστοχασμός.

Η μοναδική μου αντίρρηση για το δοκίμιο του Καράμπελα είναι μορφική (αν και εμπλέκει και ένα θέμα οργάνωσης περιεχομένου). Βρίσκω, για τα δικά μου γούστα, υπερβολικά πολλές τις πολιτισμικές αναφορές, τα ονόματα και τα κειμενικά παραδείγματα πάνω στα οποία στρώνει τη συλλογιστική του ο συγγραφέας. Ξέρω (βλέπω) πως υπάρχει ισχυρό ρεύμα πολιτισμικής ανάλυσης και δοκιμιογραφίας που αναπτύσσεται ως σχόλιο, ως λόγος που παρουσιάζει/ εκθέτει σκηνές, επεισόδια, ποικίλα παραθέματα σε ένα είδος ξενάγησης σε άλλους κόσμους. Αυτό το στοιχείο μπορεί να είναι μια γοητευτική μέθοδος μύησης του αναγνώστη/τριας. Μπορεί, επίσης, να δένει ένα κύριο αφηγηματικό μοτίβο με μια ποικιλία πληροφοριών. Ίσως όμως οι υπερβολικές πολιτισμικές αναφορές να πλακώνουν τη ροή με το ατελεύτητο πέρασμα από το ένα επεισόδιο στο επόμενο. Καμιά φορά, η επέκταση του πεδίου των γνώσεων και των πολιτισμικών μας αναφορών “στομώνει” τα κείμενα. Το έχω αισθανθεί και με δικά μου δοκιμιακά και λογοτεχνικά γραπτά.

Ο καλός συγγραφέας μπορεί όμως να κερδίζει στο τέλος με ενδιαφέρουσες ανατροπές και αξιοποιώντας τις παράπλευρες οδούς της πλοκής (και οι ιδέες έχουν βέβαια την δική τους πλοκή). Ο Δημήτρης Καράμπελας καταφέρνει εντέλει να μας μεταγγίσει τις περιπέτειες της πνευματικότητας με τρόπο που πείθει ότι έχει από κάτω του ένα πάθος για τις πιο λεπτές αποχρώσεις και όχι απλώς σχηματικά διαζευκτικά δίπολα. Αυτό μετράει και όχι οι μικρές υφολογικές και οργανωτικές ενστάσεις που στο κάτω-κάτω ξεκινούν από τη δική μου, πιο πολιτική, θέαση των ίδιων ζητημάτων. Είναι η έφεση στις αποχρώσεις που θέλει να μην δώσει την εντύπωση ενός ματς δυο ομάδων, αυτό που κάνει τον συγγραφέα να εξερευνά περισσότερες περιοχές και “γήπεδα”.

Το Πνεύμα και το Τέρας είναι ένα δοκίμιο που ανταποκρίνεται στην ουσία του όρου. Έχει εντός του μια πλευρά πειραματισμού, τόλμης και θεματικής φαντασίας. Και μπορεί να διαβαστεί σαν ένα κείμενο που μιλά για τις προϋποθέσεις της πνευματικής ελευθερίας μέσα σε συνθήκες που την έχουν κάνει μετέωρη και πιο επισφαλή από ποτέ.

[πηγή: Νικόλας Σεβαστάκης /28-6-2024]

Βασίλης Χατζηϊακώβου, Η δική μου Σόλωνος…και τρία σύννεφα στον ουρανό, εκδόσεις Ιωλκός, Αθήνα 2025, ISBN: 978-960-640-279-1.

Γιώργος Μανιάτης, Έξεργα, εκδόσεις Στιγμή, γ’ έκδοση, Αθήνα 2018, ISBN: 978-960-269-291-2.

(…) δρόμος τῆς γνώσης εἶναι ἡ ἀναδρομὴ καὶ τόπος τῆς ἔκφρασής της ὁ παρατατικὸς χρόνος. (…)

***

(…) Ὁ παρατατικὸς εἶναι ὁ εἰδικὸς χρόνος τοῦ λόγου: ὁ χρόνος τοῦ λόγου στὸν ὁποῖο ἐνδημεῖ ἡ ουσία.

Γιώργος Μανιάτης, Έξεργα, εκδόσεις Στιγμή, γ’ έκδοση, Αθήνα 2018, σελ. 59, 62.

Φίλιππος Κ. Βασιλόγιαννης, σωρείτης, εκδόσεις Στιγμός, Αθήνα 2024, ISBN: 978-618-5640-09-5.

Ο σωρείτης (εκδόσεις Στιγμός, Αθήνα 2024) αναντιλέκτως συγκαταλέγεται σ’ εκείνα τα βιβλία που ο αναγνώστης επανέρχεται διαρκώς και αβίαστα. Κι αυτό όχι εξαιτίας ενός άκρατου και εν πολλοίς υποκειμενικού εξαναγκασμού ή μιας απόλυτης αναγνωστικής ιδιοτροπίας, αλλά κυρίως λόγω αυτής αύτης της ιδιαίτατα sui generis γραφής του έργου, που, εν τοις πράγμασι, αυθωρεί και παραχρήμα, παγιώνεται στον αναγνώστη ως ένα ιδιότυπο mysterium tremendum et fascinosum.

Το είχαμε γράψει παλιότερα αλλά κρίνουμε σκόπιμο να το επαναλάβουμε ανεπιφύλακτα και σε αυτήν την οιονεί «δευτερολογία» μας: η σαγήνη που προκαλεί το σπουδαίο βιβλίο του Φ. Κ. Β. στον αναγνώστη είναι άρρητη και ανεξάλειπτη.

Ηράκλειο Κρήτης, 11 Ιουνίου 2025

Γ. Μ. Βαρδαβάς

***

Διαβάστε επίσης:

σωρείτης: Το βιβλίο της χρονιάς!

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός / https://lukasvasilikos.com/

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 27/5/2025]

Ι.
Μπροστὰ στὸν ὄλεθρο
ὁ φόβος καὶ ἡ σιωπὴ
λειτουργοῦν παρελκυστικά;

ΙΙ.
Ἄραγε τὶ νὰ σκέφτεται
ὁ συγγραφέας ὅταν γράφει;

ΙΙΙ.
Ἄραγε τὶ νὰ σκεφτόταν
ὁ J. Roth ὅταν δὲν ἔγραφε;

IV.
Ὑπάρχουν ἐν τέλει
ἀναπάντητα ἐρωτήματα;

Ἡράκλειο Κρήτης, 22 Μαΐου 2025

Γ. Μ. Βαρδαβᾶς

Νίκος Καχτίτσης, Ποίοι οι φίλοι – Η ομορφάσχημη – Το ενύπνιο, εκδόσεις Κέδρος, 4η έκδοση, Αθήνα 2003, ISBN:960-042408-Χ.

[…] «Λέγατε ότι περπατούσατε στους δρόμους της Κηφισιάς».
«Α, ναι. Στους δρόμους, λοιπόν, αυτούς, τα πάντα χαμογελούσαν, όπως λέμε, κάτω από έναν ήλιο χαρούμενο, όπως αυτούς που είχανε τ’ αλφαβητάρια, τα δε λουλούδια ήταν σα χ ά ρ τ ι ν α, απ’ αυτά που πουλάνε στα πανηγύρια. Τα καταπράσινα φυλλαράκια τους, κατάστικτα από την πρωινή δροσιά, τα σάλευε το πρωινό αεράκι, αλλά κατά κάποιον ιδιόρρυθμο τρόπο, σαν οι μίσχοι τους να ήταν από σύρμα» […]

Νίκος Καχτίτσης, Το ενύπνιο

Νίκος Καχτίτσης, Ποίοι οι φίλοι – Η ομορφάσχημη – Το ενύπνιο, εκδόσεις Κέδρος, 4η έκδοση, Αθήνα 2003, σελ. 134.

Γιώργος Σεφέρης, Ποιήματα, εκδόσεις Ίκαρος, Επιμέλεια: Γ. Π. Σαββίδης,  Αθήνα 2004, ISBN 960-7233-11-5.

ΟΝΕΙΡΟ

Κοιμοῦμαι κι ἡ καρδιά μου ξαγρυπνᾶ∙

κοιτάζει τ’ ἄστρα στὸν οὐρανὸ καὶ τὸ δοιάκι

καὶ πῶς ἀνθοβολᾶ τὸ νερὸ στὸ τιμόνι.

Γιώργος Σεφέρης, Ποιήματα, εκδόσεις Ίκαρος, Επιμέλεια: Γ. Π. Σαββίδης,  Αθήνα 2004, σελ. 234.

Μιχάλης Μακρόπουλος, …άμμος, εκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2025, ISBN: 978-618-5461-92-8.

Λακωνικότητα, δωρικότητα, υπαινικτικότητα είναι τα τρία ατού της γραφής του Μιχάλη Μακρόπουλου. Με την … άμμο έχουμε άλλη μια επιτυχημένη αναμέτρηση του συγγραφέα με τη μικρή φόρμα. Το τοπίο δυστοπικό, ιδιαίτατα υπαρξιακό και η κατάληξη οδυνηρή.

(Μια προσωπική αναγνωστική εξομολόγηση: μου συμβαίνει για δεύτερη φορά σε γραπτό του Μακρόπουλου να πέφτω στον πειρασμό της σύγκρισης. Η πρώτη φορά ήταν με το βιβλίο Η θάλασσα, όπου αθέλητα και αβίαστα το συνέκρινα με το κορυφαίο Μαύρο νερό. Την … άμμο , θέλοντας και μη, τη συνέκρινα με την σπουδαία νουβέλα Μαργαρίτα Ιορδανίδη).

24/4/2025

Γ. Μ. Βαρδαβάς

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Ποιήματα (Παλαιοντολογικά), Αγροτικές Συνεταιριστικές Εκδόσεις, Θεσσαλονίκη 1988.

ΠΕΡΙΜΕΝΩ

Περιμένω

ἀνθοτρυγῶ δὲν σαπίζω

ἀπὸ πίσω

μέριμνα τῶν ἐλπίδων

ἀφίες ἐμὲ κοντὰ

ν’ ἀναχωρήσω νὰ καθίσω.

Εὐτυχισμένη

ράμφος ἀετοῦ ἐμορφιὰ

φτερὰ

μέτωπο καὶ τὰ μάτια,

ὥρα τῆς μνήμης

μὲ πλοῖο ἐπιστρέφω

στὸ πέλαγος

στὴ ζωή.

(14 Ὀκτωβρίου 1937)

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Ποιήματα (Παλαιοντολογικά), Αγροτικές Συνεταιριστικές Εκδόσεις, Θεσσαλονίκη 1988, σελ. 12.

Έκτωρ Κακναβάτος, Ποιήματα 1943-1987: Συγκεντρωτική έκδοση, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2010, ISBN: 978-960-325-891-9.

Ἀργύρης Χιόνης, Ἡ φωνὴ τῆς σιωπῆς, ἐκδόσεις Κίχλη, Ἀθήνα 2025,  ISBN: 978-618-5461-91-1.

ΦΩΝΗ

Ἤμουν παιδὶ

κι ἔνιωθα νὰ γεννιέται

μέσα μου,

σὰν ὄνειρο,

ὁ μὐθος τῆς ζωῆς.

Μεγάλωσα

κι ἔγιν’ ὁ μύθος

σάρκα καὶ αἷμα.

Πέθανα

κι ἔγινε πάλι ὁ μύθος

ὄνειρο.

[Ἀπό τὴ συλλογὴ Ἁπόπειρες Φωτὸς  (1966)]

Ἀργύρης Χιόνης, Ἡ φωνὴ τῆς σιωπῆς, ἐκδόσεις Κίχλη, Ἀθήνα 2025, σελ. 33.

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός / https://lukasvasilikos.com/

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 4/3/2025]

[…]ἴσως ἡ τέχνη νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς δύναμης τοῦ ἀνθρώπου
καὶ μιᾶς ἀδυναμίας του ταυτόχρονα.
Χρῆστος Βακαλόπουλος

Ἄλλο πρᾶγμα εἶναι ἐν τέλει ἡ ἐκζήτηση καὶ ἄλλο ἡ ἀναζήτηση. Ἡ πρώτη ἐπιδεικνύεται ἀφειδῶς καὶ ἀσυστόλως, ἐνῶ ἡ δεύτερη ἀναδεικνύεται ἀβίαστα καὶ ἄνευ μιμήσεως. Χτὲς τὰ ξημερώματα πέτυχα τυχαίως στὴν ΕΡΤ τὸ ντοκιμαντέρ «Ἐπισκέψεις στὸ σπίτι τοῦ Ἐ. Χ. Γονατᾶ» τῆς Εὔας Στεφανῆ. Σὲ κάποιο πλάνο ὁ Γονατᾶς δείχνοντας τὸν κῆπο του στὴν Κηφισιὰ ἔπεσε πάνω σὲ κάποια λουλούδια, τὰ ὁποῖα ἀποκάλεσε «τζίνια». Ἀνέφερε λοιπὸν στὴ Στεφανῆ ὅτι εἶναι ἰθαγενῆ φυτὰ τοῦ Μεξικοῦ καθῶς καὶ τὴν ἀκόλουθη λίαν ἐνδιαφέρουσα λεπτομέρεια: τὰ λουλούδια αὐτὰ τὰ ἀποκαλεῖ ὁ Καχτίτσης στὸ Ἐνύπνιο «χάρτινα». Ἔτυχε λοιπὸν κάποτε νὰ τὸν ἐπισκεφθεῖ μιὰ γνωστή του καὶ βλέποντας τὰ συγκεκριμένα ἄνθη, τοῦ εἶπε ὅτι στὸν τόπο της αὐτὰ τὰ ἀποκαλοῦν «χαρτάκια».

Ἡράκλειο Κρήτης, 23 Φεβρουαρίου 2025

Γ. Μ. Βαρδαβᾶς

Χρήστος Βακαλόπουλος, Από το χάος στο χαρτί, εκδόσεις Εστία, γ’ έκδοση, Αθήνα 2024, ISBN:978-960-05-0623-5.

Ι

Τι είναι ποίηση;

Να κάνεις γεγονός την πρώτη εντύπωση, να κάνεις κάτι πραγματικά, να μην παριστάνεις, να μην υποκρίνεσαι. Είναι η πορεία από τη γνώση στην άγνοια, η πορεία της δημιουργίας. […] Ποίηση είναι η απευθείας σχέση με την πραγματικότητα, κάτι που πολλές φορές δεν μπορείς να αντέξεις.

Χρήστος Βακαλόπουλος, Από το χάος στο χαρτί, εκδόσεις Εστία, γ’ έκδοση, Αθήνα 2024, σελ. 45.

***

ΙΙ

[…] Ο κινηματογράφος είναι μια τέχνη οντολογικής τάξεως: η ύπαρξη των πραγμάτων και των ανθρώπων (και όχι η ερμηνεία τους) αποτελεί γι’ αυτόν το μεγαλύτερο θαύμα και το μεγαλύτερο αίνιγμα. Κι όσο το θαύμα αυτό συνεχίσει να υπάρχει ο κινηματογράφος δεν πρόκειται να γνωρίσει καμιά κρίση […].

Χρήστος Βακαλόπουλος, Από το χάος στο χαρτί, εκδόσεις Εστία, γ’ έκδοση, Αθήνα 2024, σελ. 124.